Citroen is een tot 6 meter hoge groenblijvende boom met donkergroene blad en sterk geurende witte bloemen. De boom bloeit praktisch het hele jaar en draagt doorlopend vruchten in allerlei groeistadia. Waar de citroen precies zijn oorsprong heeft, is niet geheel duidelijk, vermoedelijk het noordoosten van India. Uit genetisch onderzoek is aangetoond dat de citroen een kruising is tussen de bittere sinaasappel (Citrus x aurantium) en de citron (Citrus medica), één van de ‘oercitrussen’. Tegenwoordig groeit de citroenboom wereldwijd in de zogenaamde ‘citroengordel’, een breed gebied tussen ongeveer 35e graad noorderbreedte en zuiderbreedte aan weerszijden van de evenaar. Citroenen zijn via Alexander de Grote (4e eeuw voor Christus) naar Griekenland en Turkije gebracht. De Arabieren introduceerden de citroen in Spanje en Zuid- Italië. Sicilië is nog steeds een grote producent van citroenen. Columbus bracht de citroen naar Amerika waar de eerste bomen op het eiland Hispaniola (o.a. Haïti) groeiden. In de 19e eeuw werden de eerste citroenen in Florida en Californië geplant.

Citroenvruchten worden al eeuwen als geneesmiddel gezien, vooral als bloed reinigende stof en als maagmiddel. In de 18e eeuw werden citroenen meer en meer populair nadat de arts James Lind een verband had gelegd tussen het eten van citroenen en het voorkomen en genezen van scheurbuik onder scheepslui. Citroensap wordt nog steeds in de Zuid- Europese landen gezien als een soort van ‘panacee’ tegen alle ‘zure’ klachten zoals reuma en artritis, bij leverklachten en andere chronische aandoeningen. Het aan vitamine C rijke citroensap is tegenwoordig bekend als verlager van cholesterol- en triglyceridespiegels in het bloed. De bioflavonoïden in het sap bezitten antioxidatieve eigenschappen en verminderen de doorlaatbaarheid van de aders en de haarvaten. De werking van het sap is goed onderzocht, o.a. bij griep en verkoudheidssymptomen. De verleiding is groot om deze eigenschappen van citroensap direct te vertalen naar citroenolie. Dat is echter foutief. Citroensap bestaat uit de wateroplosbare verbindingen, terwijl citroenolie de olie oplosbare verbindingen bevat. De olie bevat absoluut geen vitamine C en de olie is ook helemaal niet zuur, eerder zoet.

Naast de koudgeperste essentiële citroenolie bestaat er ook een gedestilleerde citroenolie, die in de voedingsindustrie wordt gebruikt. Een verschil tussen beide oliën is dat de zware, niet-vluchtige verbindingen, de zogenaamde (furo)coumarinen (o.a. bergapteen en oxypeucedanine), alleen in de geperste olie voorkomen (tot 1,5 %) en niet in de gedestilleerde olie. Deze furocoumarinen zorgen voor een lichte fototoxische werking (zie hoofdstuk 2). Er bestaat ook een verschil in geur: de gedestilleerde olie mist de zoete frisheid van de geperste olie. Helaas wordt authentieke citroenolie regelmatig vervalst met gedestilleerde citroenolie of natuurlijk/synthetisch citral of limoneen. Door de snelle oxidatie wordt aan veel industriële citrusolie een antioxidant toegevoegd om dit oxidatieproces te vertragen. Vaak is dat de stof BHA (butylhydroxyanisol (E320)). Geperste citrusoliën kunnen sporen bestrijdingsmiddelen bevatten. Het is daarom aan te raden olie, afkomstig uit biologisch fruit te kopen.

Citroen staat in West-Europa voor schoon en fris en vele schoonmaakmiddelen zijn ‘verrijkt’ met een (synthetisch) citroengeurtje. Citroenolie is inderdaad zeer reinigend, vooral op de omgevingslucht. In de aromatherapie zou je de ‘citroen energie’ kunnen omschrijven als opmonterend, stimulerend en verhelderend op onze psyche. Citroen is zeer geschikt bij gebrek aan concentratie en een slecht kortetermijngeheugen en een fijne olie bij somberheid en pessimisme (Kiecolt-Glaser 2008). Er zijn aanwijzingen dat studeren beter gaat als er citroen wordt verdampt (Akpinar 2005, Ogeturk 2010). Daarnaast is citroen ontstoppend en versterkend: op aders en lymfe en zeker op de lever.

De opbrengst aan citroenolie is variabel, zo tussen de 0,4 – 0,7 %. Dat wil zeggen dat er meer dan 100 kilo schillen nodig zijn voor 1 kilo olie. De kleur van citroenolie is geel tot geelgroen met soms een oranje zweem en kan donkerder worden naarmate de olie veroudert. De geur is te omschrijven als levendig, citrus-fruitig en friszoet. Het is een klassieker in de parfumindustrie. Het geeft aan parfummengsels en vooral aan eau-de- colognes een frisse en sportieve topnoot. Ook in huidverzorgingsproducten wordt citroen veel toegepast. Citroen is een belangrijke smaakstof in voedingsmiddelen.

Toepassing

In de aromaverdamper: geven alle citrusoliën, vooral citroen, een frisse en lichte geur die de sfeer verbetert, stimuleert en tegelijkertijd ontspant. Geuren van citrusoliën blijven door hun vluchtige karakter niet lang hangen zodat het aan te raden is citroen te mengen met andere oliën zoals naaldoliën, lavendel, eucalyptus, jeneverbes, pepermunt of ceder. Citroen maakt andere geuren zachter. Citroenolie desinfecteert en zuivert de omgevingslucht zeer sterk en is een geschikte verdampingsolie in de ziekenkamer of wanneer het immuunsysteem is verzwakt. Van limoneen, het hoofdbestanddeel in citroenolie, is bekend dat het bij inname zorgt voor een verhoging van het aantal witte bloedlichaampjes en zogenaamde immunoglobulinen, zodat onze afweer wordt versterkt (Tisserand 2014).

De olie is naast luchtzuiverend ook sterk opmonterend en sfeer verbeterend (Kiecolt- Glaser 2008) en in te zetten bij stress en onrust (Ceccarelli 2004, Komiya 2006). In Japan is bijvoorbeeld vastgesteld dat mensen zich bij de geur van citroen prettiger en alerter voelen, daardoor minder fouten maken met tegelijkertijd een hogere arbeidsproductiviteit. Dat is een reden van bedrijven om veel citrusgeuren verdampen. Dat citroen stimulerend op bepaalde gebieden in de hersenen werkt, is aangetoond in een onderzoek naar Alzheimerpatiënten: citroen had een positieve invloed op de cognitieve vermogens (Jimbo 2009).

Op de huid: zie algemene toepassingsregels. In de huidverzorging is citroen in te zetten bij een vettige huid. Citroen verbetert de circulatie in de opperhuid. Citroen is ontstoppend en versterkend op de aders en de lymfe en kan daarvoor in een huidmengsel bij spataderen en oedeem.

In het bad: zie algemene toepassingsregels. Citroen is een frisse olie in het bad en geeft energie bij vermoeidheid. Citroen kan ondersteunen bij een ontgiftingskuur en bij de behandeling van jicht.

Dosering

In de aromaverdamper: enkele druppels naar eigen voorkeur.

Op de huid: maximaal 2% voor de geperste olie; 20% voor de gedestilleerde olie.

In het bad: maximaal 10 druppels in een vol bad.

Zie ook de algemene toepassingsregels

Overdosering en bijwerkingen

Citroen is bij aangehouden dosering non toxisch en geeft geen aanleiding tot allergieën. Vermijd oude of geoxideerde olie op de huid. Deze verhogen het risico op huidirritatie en huidgevoeligheid. Geoxideerde olie kan dan de oorzaak zijn voor huidaandoeningen als netelroos en eczeem. Gebruik maximaal 0,5% citroen op een gevoelige huid. Geperste citroenolie bevat ongeveer 1,5% aan furocoumarinen en is daardoor licht fototoxisch: vermijd de zon en zonnebank voor tenminste 12 uur na gebruik van citroen op de huid (o.a. Naganuma 1985). Citroen in een mengsel met andere niet-fototoxische essentiële oliën vermindert de kans op fototoxiciteit. Gedestilleerde citroenolie bevat geen furocoumarinen en is daardoor niet fototoxisch.

Waarschuwingen

Gedestilleerde en geperste oliën uit citrusvruchten kunnen snel oxideren door het hoge gehalte aan monoterpenen. Daarom is het aan te raden citroenolie in de koelkast te bewaren. Hoe ouder de olie, hoe groter de kans op irritatie en overgevoeligheid op een gevoelige, beschadigde huid of babyhuid. Bij gebruik van citroen in het bad of op de huid minstens 12 uur niet in de zon of onder de zonnebank. Gebruik geen citroenolie op de huid die ouder is dan 12 maanden of 24 maanden als de olie in de koelkast wordt bewaard.